Tüketici Kredisi Açısından Kredi Kartı
By Hacı Ali AÇIKGÜL - Pts Şub 02, 2:00 am
1. Genel Olarak
Kredi kartı üyelik sözleşmesi ile belirlenen harcama limiti, kredi kartının kullanımı ile somutlaşan bir kredidir. Kredi kartının kullanılması ile kart hamili lehine sağlanan kredinin bir tüketici kredisi olup olmadığı ve buna bağlanan sonuçlar önem taşımaktadır.
Öğretide bir yandan kart hamilinin kullandığı kredinin tüketici kredisi olmadığı,[2] hatta kredi kartı sisteminde bir kredi açma olgusunun dahi bulunmadığı savunulurken;[3] diğer yandan kredi kartı uygulamasının tüketici kredisi açısından ele alınması gerektiği[4] ve hatta tüketici kredisinin bir çeşidi olan bağlı kredinin unsurlarının kredi kartı uygulamasında mevcut olduğu da savunulmuştur.[5]
Kredi kartlarının kullanılması ile tüketici kredisi arasında herhangi bir ilişki bulunmadığını savunan Teoman’a göre kredi kartı işleminin temelinde kesinlikle bir kredi verme işlemi yatmaz. Kredi kartı ilke olarak, nakit ile alışveriş yapma zorunluluğunu ortadan kaldıran ve kart hamiline nakit çekebilme olanağı verenler bir yana bırakılacak olursa, hamilin sadece kendi mal varlığında esasen mevcut bulunan bir parayı, para taşımanın risklerini ortadan kaldıracak biçimde kullanmayı mümkün kılan bir ödeme aracıdır. Yine 4077 sayılı TKHK’nın 10’uncu maddesinde belirtilen tüketici kredisinin unsurlarının, kredi kartı uygulamasında oluşmadığı ve AB Konsey Direktifi uyarınca kredi kartlarının tüketici kredisi olarak kabul edilemeyeceğini de ileri sürmektedir.[6]
Bu görüşe katılmak mümkün değildir. Zira kredi kartının ödeme aracı olma işlevi yanında kredi sağlama işlevi de bulunmaktadır.[7] Hatta kredi kartının sadece nakitsiz ödeme aracı olma işlemi dahi, kart hamiline dolaylı olarak kredi sağlamaktadır. Kaldı ki TKHK’da 4822 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonucu kredi kartı ile sağlanan kredinin tüketici kredisi olduğu açıkça vurgulanmıştır.[8]
4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un[9] 10’uncu maddesi tüketici kredisini, “Tüketici kredisi, tüketicilerin bir mal veya hizmet edinmek amacıyla kredi verenden nakit olarak aldıkları kredidir” şeklinde tanımlamıştır.
Tüketici kredisinin tanımı öğretide, bir mal veya hizmetin tedarik edilmesi amacıyla ve mutlak ticari amaçlar dışında yararlanmak kaydıyla, gerçek ve tüzel kişilere, bunlara duyulan kişisel güven, gelir ve mal varlıkları nazara alınarak; banka veya benzer finans kurumlarınca, önceden belirlenen koşullar (faiz, vade vb) çerçevesinde taksitlerle geri ödemek üzere verilen kredi olarak tanımlanmaktadır.[10]
TKHK’da 4822 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önce tüketici kredisini sadece banka ve finans kurumları vermeye yetkili olduğu halde;[11] yapılan değişiklikle bu sınırlandırma kaldırılmış, dolayısıyla artık 90 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname[12] uyarınca kredi vermeye yetkili bütün tüzel kişiler tüketici kredisi verebileceklerdir.[13]
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 10/A maddesi, kredi kartı ile mal veya hizmet alımı sonucu nakdi krediye dönüşen veya kredi kartı ile nakit çekim suretiyle kullanılan kredilerin, tüketici kredisi sayılacağını açıkça düzenlemiş olduğundan,[14] kredi kartlarına bu kanun hükümleri uygulanacaktır.[15] Dolayısıyla kredi kartı ile sağlanan kredi bir tüketici kredisidir.[16]
Kanunun lafzi yorumundan kredi kartı ile sağlanan gayri nakdi kredinin TKHK kapsamında olmadığı dolayısıyla da tüketici kredisi sayılamayacağı öne sürülmüşse de,[17] “Kredi kartı ile mal veya hizmet alımı sonucu nakdi krediye dönüşen…” ibaresi ile TKHK’nun 10/A maddesi, mal ya da hizmet alımı için kredi kartı kullanılmasını nakdi kredi olarak kabul etmiş ve tüketici kredisi almak ile kredi kartı kullanmayı aynı şekilde değerlendirmiştir.[18] Bu nedenle kredi kartının kullanımı ile oluşan her türlü kredi, TKHK’nun kapsamında tüketici kredisi olarak değerlendirilmelidir. Bu sonuç kanunun amacına da uygundur.[19]
2. Bağlı Tüketici Kredisi Niteliği
Tüketici kredileri kredi verenler tarafından nerede kullanılacağının belirlenip belirlenmemesine göre “bağlı tüketici kredisi” ve “serbest tüketici kredisi” olmak üzere ikiye ayrılır. Bağlı tüketici kredisinde kredi, belirli bir kişiden veya belirli bir mal alınması koşulu ile verilirken; serbest tüketici kredisinde ise kredi veren kredinin kullanılışını tamamen tüketicinin iradesine bırakmaktadır.[20] Tüketici kredisinde asıl olan tüketicinin aldığı kredi ile dilediği mal veya hizmeti edinmekte özgür olduğudur.
4077 sayılı TKHK’ nın 10’uncu maddesinin 5’inci fıkrasına göre:
“Kredi verenin, tüketici kredisini, belirli marka bir mal veya hizmet satın alınması ya da belirli bir satıcı veya sağlayıcı ile yapılacak satış sözleşmesi şartı ile vermesi durumunda satılan malın veya hizmetin hiç ya da zamanında teslim veya ifa edilmemesi halinde kredi veren tüketiciye karşı veya sağlayıcı ile birlikte müteselsilen sorumlu olur.”
Kredi veren tarafından tüketicinin belirli marka mal veya hizmet sağlaması ya da mutlaka belirli bir satıcı veya sağlayıcı ile sözleşme yapması şart koşulursa, başka bir deyişle bağlı tüketici kredisi söz konusuysa, tüketicinin korunması gereği ortaya çıkar. Kanun uyarınca kredi anlaşmasının kapsadığı malların hiç ifa edilmediği, veya geç ifa edildiği hallerde tüketici haklarını satıcı/sağlayıcıyla birlikte kredi verene karşı aynı anda ileri sürebilecektir.[21] Başka bir deyişle kredi veren bu durumda satıcı/sağlayıcı ile birlikte müteselsilen sorumludur. Kredi verenin sorumluluğu sadece edimin ifa edilmemesi veya geç ifa edilmesi ile sınırlı olup, ayıplı mal ve hizmetleri kapsamamaktadır. Mal veya hizmetin ayıplı olması halinde, tüketici ayıba karşı tekeffül nedeniyle sahip olduğu hakları kredi verene karşı değil, satıcı veya sağlayıcıya karşı ileri sürebilir.[22]
Kart kuruluşu her ne kadar kredi kartı ile sadece belli mal ve hizmetleri alabilmesi için kartı hamili ile sözleşme yapmıyorsa da, kredi kartının sadece anlaşmalı olduğu üye işyerlerinde kullanılması halinde nakit yerine ödeme aracı olarak kabul edileceği taahhüdü altına girmektedir. Bu nedenle kart kuruluşunun kendisiyle anlaşmalı olan üye işyerlerinde alışveriş yapmak için kart hamilini yönlendirdiğini, yani kart kuruluşunun kredi kartı hamiline belirli kişilerle alış veriş yapması için tüketici kredisi verdiği kabul edilerek, kredi kartı ile sağlanan tüketici kredisinin “bağlı tüketici kredisi” olduğu ileri sürülmüştür.[23]
TKHK’nun 4822 sayılı Kanun ile eklenen 10/A maddesinin gerekçesinde de belirtildiği şekilde,[24] kredi kartı ile sağlanan tüketici kredisi bağlı tüketici kredisi değildir.[25] Her ne kadar kredi kartı ile sadece üye işyerlerinde alışveriş yapılabiliyorsa da; üye işyeri sözleşmeleri uyarınca üye işyeri sadece Kart kuruluşu ile kredi kartı üyelik sözleşmesi yapan kredi kartı hamillerinin kredi kartlarını değil, aynı sisteme (örneğin Visa) dahil bütün kredi kartlarını hangi kurumdan verilirse verilsin, ödeme aracı olarak kabul etmek zorundadır. 2007 yılı Ocak ayı itibariyle ülkemizde üye işyeri sözleşmeleri uyarınca kullanılan toplam 1.279.040 adet POS cihazı bulunmaktadır.[26] Ayrıca ülkemizden alınan bir kredi kartıyla yurt dışında dahi alışveriş yapılabilmektedir. Bu durumda Kart kuruluşu tarafından bağlı tüketici kredisi anlamında, belirli bir satıcı veya sağlayıcı ile yapılacak satış sözleşmesinden bahisle kredi kartı hamiline tüketici kredisi kullandırdığını ileri sürmek mümkün değildir. Çünkü belirlenebilir olmayan çok sayıda üye işyeri mevcuttur. Bu nedenle Kart kuruluşu TKHK değişik 10’uncu maddesinin 5’inci fıkrası uyarınca, kredi kartı ile yapılan alışverişler neticesinde üye işyeri tarafından edimin ifa edilmemesi veya geç ifa edilmesi durumunda, kredi kartı hamiline karşı üye işyeriyle birlikte müteselsilen sorumlu olmayacaktır. Bu konuda kredi kartı üye işyeri sözleşmelerine konulan sorumsuzluk kayıtları[27] da geçerli olacaktır. Çünkü bu kayıtlar TKHK’un 6’ncı maddesi anlamında haksız şart olmayacaktır.
3. TKHK’nın Kredi Kartlarına Uygulanma Şartları
5464 sayılı Banka Kartı ve Kredi Kartları Kanunu 4077 sayılı TKHK’nın 10/A maddesini yürürlükten kaldırmadığı için, kredi kartları için 5464 sayılı Kanun’un yanında 4077 sayılı Kanun’un 10/A maddesi de uygulanmaya devam edecektir.[28]
Kredi kartı ile yapılan alışverişlere TKHK hükümlerinin uygulanabilmesi için, kredi kartının bu kanun kapsamında bir tüketici olan hamil tarafından kullanılması; kredi kartı ile edinilen mal veya hizmetlerin de, TKHK kapsamında bir mal ya da hizmet olması şeklinde iki şartı vardır. Başka bir deyişle, kredi kartı ile yapılan alışveriş bu iki unsura sahip değilse, salt kredi kartının kullanılması nedeniyle söz konusu alışverişe TKHK hükümleri uygulanamayacaktır.[29]
Kredi kartı hamilinin TKHK uygulamasında tüketici sayılabilmesi için, kredi kartı ile temin ettiği mal veya hizmeti ticari veya mesleki olmayan amaçlarla edinmesi, kullanması veya yararlanması gerekir. Kredi kartı hamilinin gerçek kişi veya tüzel kişi olması TKHK hükümlerinin uygulanabilmesi açısından her hangi bir önem taşımamaktadır.[30] Başka bir deyişle kredi kartı hamili gerçek kişi olabileceği gibi, tüzel kişi de olabilir.[31] Ancak 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanununun 43’üncü maddesi uyarınca kurumsal kredi kartları nedeniyle çıkan uyuşmazlıklara genel mahkemelerde bakılacaktır.
Kredi kartı ile yapılan alışverişler hakkında TKHK’nun uygulanabilmesinin diğer bir şartı, tüketici niteliği taşıyan kredi kartı hamilinin, kredi kartı ile temin ettiği mal veya hizmetin kanun kapsamına giren bir mal veya hizmet olması gerekir.[32]
Kanuna göre kredi kartı kullanılarak temin edilen mal ve hizmetler sonucu nakdi krediye dönüşen kredi ile nakit çekme suretiyle kullanılan kredi arasında uygulama farkı bulunmamaktadır.[33] Oysa kredi kartı ile ATM’lerden çekilen paranın tüketimde kullanılıp kullanılmayacağı bilinmediğinden, tüketici parayı örneğin başkasına borç verme veya borcunu ödemede kullanılabileceğinden, kapsamın bu şekilde genişletilmesi yanlış olmuştur.[34]
Ancak kredi kartı hamili olan bir tüketicinin kredi kartıyla edindiği bir mal veya hizmetin, TKHK kapsamında bir mal veya hizmet olmaması durumunda, doğal olarak kart hamili TKHK hükümlerinden yararlanamayacaktır. Bununla birlikte kart hamili 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu hükümlerinden faydalanacak ve Kanunun 44’üncü maddesi uyarınca uyuşmazlıklara yine tüketici mahkemelerinde bakılacaktır.
[2] KUNTALP, s.283-284, yazara göre “Kredi kartı, kart kuruluşunun kart hamiline kullandırdığı bir gayri nakdi kredi olup, kredi kartı uygulamasında nakdi kredi söz konusu değildir. Tüketici kredisinin TKHK’nun 10’uncu maddesi uyarınca nakdi bir kredi olması gerektiğinden, kredi kartı uygulamasında tüketici kredisi söz konusu değildir.”
[3] TEOMAN, s. 233 – 237.
[4] İŞGÜZAR, s. 159; BUHUR, s. 35; AKİPEK, Kredi Kartları, s. 108.
[5] AKİPEK, s. 186; BUHUR, s. 38-39.
[6] TEOMAN, s. 233 vd.
[7] AKİPEK s. 189; İŞGÜZAR s. 155; ayrıntılı açıklama için bkn. s. 26 vd.
[8] İŞGÜZAR, s. 155.
[9] Kanun için bkn 08.03.1995 tarih ve 22221 sayılı Resmî Gazete.
[10] AKİPEK, s. 144; YETİM, s. 59; KUNTALP, s. 283-284.
[11] KUNTALP, s. 282.
[12] Kararname için bkn. 06.10.1983 tarih ve 18183 sayılı Resmi Gazete.
[13] TKHK’nun 4822 sayılı Kanunla değişik 3’üncü maddesine göre, “Kredi veren: Mevzuatları gereği tüketicilere nakit kredi vermeye yetkili olan banka, özel finans kuruluşu ve finansman şirketleridir.”; ayrıca bkn. DEMİR, Mehmet; 4822 Sayılı Kanun İle Tüketici Sözleşmeleri Alanında Getirilen Yenilikler, BATİDER, Yıl 2003, C.XXII, Sayı 1, s. 225.
[14] “Madde 10/A – (Ek madde: 06/03/2003 – 4822 S.K./16. md.)
Kredi kartı ile mal veya hizmet alımı sonucu nakdi krediye dönüşen veya kredi kartı ile nakit çekim suretiyle kullanılan krediler de 10’uncu madde hükümlerine tabidir. Ancak, bu tür krediler hakkında 10’uncu maddenin ikinci fıkrasının (a), (b), (h) ve (ı) bentleri ile dördüncü fıkra hükmü uygulanmaz.”
[15] Yargıtay HGK 3.3.2004 tarih ve 2004/19-134 E ve 2004/134 K sayılı yayımlanmamış kararında özetle, davalının krediyi kredi kartı ile kullandığını, 4077 sayılı yasaya 4822 sayılı yasayla eklenen 10/A maddesinde kredi kartı ile mal ve hizmet alım sonucu nakdi krediye dönüşen veya nakit çekim suretiyle kullanılan kredilerin tüketici kredisi hükümlerine tabi olduğunu, aynı yasayla değişik 23’üncü maddede ise bu kanunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklara tüketici mahkemelerinde bakılacağının belirtildiğini, dolayısıyla da kredi kartının kullanımıyla sağlanan kredinin tüketici kredisi olduğunu ve davaya bakmanın tüketici mahkemesinin görevinde olduğunu belirtmiştir.
[16] İŞGÜZAR, s. 159; BUHUR, s. 35; AKİPEK, Kredi Kartları, s. 108; SAYIN, s. 27; REİSOĞLU, Seza, s. 118; “Kredi kartı sözleşmesi özel bir tüketici kredisidir.” DEMİR, s. 226.
[17] BAYDEMİR, s. 75; REİSOĞLU, Seza, s. 118.
[18] AKİPEK, Kredi Kartları, s. 113.
[19] “Madde ile, tüketiciler ile bankalar arasında uyuşmazlıklara neden olan kredi kartı işlemleri, Kanun kapsamına alınmaktadır.” TKHK’na eklenen 10/A maddesinin gerekçesi, bkn. http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/kanun_tasarisi_sd.onerge_bilgileri?kanunlar_sira_no=23183
[20] bkn. BAYDEMİR, s. 69; AKİPEK, s. 184; REİSOĞLU, Seza, s. 119-120.
[21] İŞGÜZAR s. 176; DEMİR, s. 225.
[22] İŞGÜZAR s. 176.
[23] BUHUR, s. 38-39.
[24] Maddenin gerekçesine göre, “… kredi kartı ile yapılan alışverişlerin 10’uncu maddede belirtilen bağlı kredi olarak değerlendirilmesi mümkün olmadığından, bu durum hariç, kredi kartı işlemlerinde, 10’uncu maddenin hangi hükümlerinin uygulanmayacağı düzenlenmiştir…”
[25] REİSOĞLU, Seza, s. 118.
[26]http://www.bkm.com.tr/istatistik/index.html (Erişim: 03.03.2007).
[27] bkn. Ziraat Bankası kredi kartı üyelik söz. m.12; Türkiye İş Bankası Bankacılık Hizmetleri Söz. m.42.
[28] HİMMETOĞLU, Buket; Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu Değerlendirme Toplantısı, Bankacılar Dergisi, Yıl: 17, Sayı: 56, Mart 2006, s. 95.
[29] SAYIN, s. 28.
[30] 4077 sayılı TKHK’nun 3. maddesinde “tüketici, bir mal veya hizmeti ticari veya mesleki olmayan amaçlarla edinen, kullanan veya yararlanan gerçek ya da tüzel kişi” şeklinde tanımlanmıştır.
[31] İŞGÜZAR, s.160; AKİPEK, Kredi Kartları, s. 111.
[32] Mal ve hizmet kavramları hakkında ayrıntılı açıklama için bkn. s. 233-234.
[33] İŞGÜZAR, s. 160; AKİPEK, Kredi Kartları s. 113.
[34] REİSOĞLU, Seza, s. 118.
Loading ...
